>
Slide background

Boy Kollée, Weert

Geweldloze Communicatie

Naar Marshall B. Rosenber

Het doel van Geweldloze Communicatie (GC) is de kwaliteit van je leven meer in eigen hand nemen door te leven in harmonie en met respect voor jezelf, anderen, de omgeving en derhalve met verschillen. Aan de hand van het model van GC wordt dat praktisch toepasbaar. Het ‘model' heeft vier elementen: waarneming, gevoel, behoefte en verzoek.

Elke waarneming stimuleert gevoel(ens). Gevoelens signaleren behoeften, die vervuld dan wel onvervuld zijn. En dat vraagt al dan niet om actie (verzoek).

Waarneming

Door de waarneming te scheiden van de interpretatie, analyse, vergelijking, classificatie en dus oordeel, kunnen we ervaren welke gevoelens gestimuleerd worden door die waarneming. Dan kunnen we ook helderheid krijgen over de onderliggende behoefte. Dan weten we of er actie nodig is en welke actie, en kunnen we een verzoek doen. Vallen we in de valkuil, van een quasi-gevoel (ik voel mij verlaten, i.p.v. ik ben bang omdat ik alleen ben); of van een strategie (ik heb behoefte aan een borrel, i.p.v. ik heb behoefte aan rust); of van een eis (ongeacht de wijze van vragen ‘moet' er positief op gereageerd worden) dan creëren we geweld.

Geweld

Onder ‘geweld' verstaan we angst, vanuit schuld en schaamte. Omdat die angst ruimte wegneemt (om te zijn wie je bent - behoefte aan authenticiteit en autonomie) schieten we in de verdediging. De aanval is de beste verdediging. En dus ‘slaan' we terug, wat weer angst bij de ander oproept die op zijn beurt in de aanval gaat. (“Je luistert niet.” “Wel waar, maar je draaft zo door.”) Zo ontstaat een spiraal van geweld. Geweld dat we niet herkennen en daardoor in patronen kan verzanden.

We zeggen dingen als: “jij bent te laat” (i.p.v. jij bent later dan wij afgesproken hadden. De eerste zin kan gemakkelijk verstaan worden als oordeel en dus angst oproepen. De tweede is een waarneming.) “Wat ben ik toch een sufferd dat ik het weer vergeten ben”. (Na een oordeel behoort straf te komen en roept angst op. In plaats daarvan kan: ik baal omdat ik eraan had willen denken.) Wij zijn niet verbaasd als de reactie op “jij bent te laat” is “nou, jij was anders vorige ook veel te laat.” En het kan goed zijn dat we, uit ergernis over onszelf, ons stoten of struikelen.

Luisteren

Geweldloze communicatie vraagt je om goed te luisteren en duidelijk te zijn in wat je zegt en een scheiding te maken tussen observatie en interpretatie.

Het gebeurt geregeld dat een rustig gesprek, bijvoorbeeld op het werk met een collega of thuis met de kinderen of partner, ontaardt in een conflict. Het is dan onmogelijk om door te dringen en de ander te begrijpen. Nochtans kan het meningsverschil enkel een communicatiestoornis zijn…

Thuis en op school leert men praten, aandachtig zijn, maar men leert niet noodzakelijk communiceren. Communicatie is nochtans een kunst die niet zomaar aangeleerd wordt en ons onvermogen om te communiceren is dikwijls de oorzaak van situaties van onbegrip en conflicten. Om deze situatie recht te trekken, ontwikkelde Marshall Rosenberg, doctor in de klinische psychologie een zogenoemde "geweldloze" (of creatieve of "empathische") communicatiemethode die hij zowat overal ter wereld doceert.  

Welwillendheid als voorwaarde voor geweldloze communicatie

Geweldloze communicatie veronderstelt van tevoren dat de geestestoestand van de personen die deze aanpak gebruiken, wordt gedomineerd door welwillendheid en de wens om werkelijk aandacht te hebben voor de ander en voor zichzelf. De gebruikte woorden worden dus niet automatisch en routineus uitgesproken; ze worden met zorg gekozen, terwijl men zich bewust blijft van zijn eigen emoties en wensen. Het doel is met andere woorden om zich "oprecht en duidelijk uit te drukken en de andere de indruk te geven van respect en medeleven," legt dhr. Rosenberg uit in zijn zeer pedagogische boek dat deze "communicatietechniek" bespreekt.

Communicatie in vier stappen

Dhr. Rosenberg ontleedt het proces van geweldloze communicatie in vier stappen:

Observatie, gevoelens, behoeften, vragen.

  1. De waarneming:
    "Ik zie een concreet gedrag dat een invloed heeft op mijn welzijn"
    Deze stap bestaat er eerst uit werkelijk te observeren wat er gebeurt in een gegeven situatie.
    Wat draagt bij de ander bij tot mijn welzijn, of integendeel, mijn opwinding of zelfs mijn agressie?
    Het doel is om de situatie te proberen begrijpen door elke veroordeling of beoordeling uit te sluiten.
    Je bent specifiek, blijft bij de feiten zonder eigen interpretatie of oordeel.

  2. De gevoelens:
    "Ik reageer op dit gedrag met een gevoel"
    Het is de bedoeling in zijn binnenste vragen te stellen over de eigen gevoelstoestand.
    Ben ik op dit moment blij, verdrietig, boos enz.?
    Hier kun je jouw interpretatie geven maar houd het bij jezelf.
    Laat jouw gevoel jouw verantwoordelijkheid blijven.
    Hierbij kan het goed zijn af te checken of je waarneming correct was.

  3. De behoeften:
    "Ik baken de behoeften, verlangens, waarden die dit gevoel hebben opgewekt af"

  4. Deze fase bestaat eruit zichzelf vragen te stellen over de behoeften die aan de basis van deze gevoelens liggen.

Bijvoorbeeld, een persoon die zegt: "Jij begrijpt me nooit," vertelt eigenlijk dat zijn behoefte om begrepen te worden, niet bevredigd is. De "geweldloze" uitdrukking van deze behoefte zou kunnen zijn: "Ik voel me niet voldoende begrepen."

Een empathische luisterbereidheid voor de andere tijdens de vier stappen van de communicatie

Communicatie veronderstelt uiteraard de aanwezigheid van een "zender" en een "ontvanger". In een proces van geweldloze communicatie houdt de luisterbereidheid enerzijds een vermogen tot empathie in (zich in de plaats van de andere kunnen verplaatsen om hem beter te begrijpen) en anderzijds aandacht tijdens de vier stappen van het bericht. Ik ben dus in staat te horen "wat je ziet, voelt, wenst en vraagt voor een beter gevoel van welzijn". 06/05/2003

Naar: Dr. Catherine Feldman
Boek: Marshall B. Rosenberg: Geweldloze Communicatie isbn: 90-5637-121-5